İçeriğe geç
Fikir Pusulası ↗

New York Şehri’ndeki Belediye Yönetimi Marketleri Tartışması Sadece Yemekle İlgili Değil

8 milyon nüfuslu bir şehirde beş belediye yönetimi marketinin gıda fiyatlarını önemli ölçüde düşürmeyeceği kesin. Ancak bu deney, alışveriş yapanların…

bekir
New York Şehri’ndeki Belediye Yönetimi Marketleri Tartışması Sadece Yemekle İlgili Değil

8 milyon nüfuslu bir şehirde beş belediye yönetimi marketinin gıda fiyatlarını önemli ölçüde düşürmeyeceği kesin. Ancak bu deney, alışveriş yapanların hükümetin rolü hakkında farklı düşünmelerine neden olabilir.
Spencer Platt/Getty Images

New York Şehri, gıda enflasyonuyla mücadele etmek amacıyla beş belediye yönetimi marketi açarak bu yönde ilerliyor. Belediye Başkanı Zohran Mamdani, Mayıs 2026’da ilk marketin 2027’de Güney Bronx’taki Hunts Point mahallesinde açılacağını, ardından Doğu Harlem’de bir tane daha ekleneceğini duyurdu.

Her birinde birer tane olmak üzere toplam beş marketin, yaklaşık 1.000 süpermarket ve 8 milyondan fazla sakini olan bir şehirde gıda fiyatlarını önemli ölçüde değiştirmesi pek olası değil. Ancak her biri, temel ürünleri piyasa fiyatının altında satarak yerel alışveriş yapanların market faturalarında anlamlı bir fark yaratabilir.

Sadece düşük gelirli mahallelerde açılması planlanan beş marketle bile bu girişim, bağımsız market sahipleri, süpermarket sektör dernekleri ve göçmenlerin sahip olduğu gıda işletmelerini temsil eden bir koalisyon tarafından şiddetli bir muhalefetle karşılaştı.

Bir gıda politikası uzmanı olarak, bu muhalefetin sadece beş marketin doğrudan ekonomik etkisinden daha fazlasıyla ilgili olduğuna inanıyorum. Bu, oluşturabilecekleri bir emsal meselesi. Mamdani’nin girişimi, hükümetin tüketim mallarının sağlanmasını özel girişimlere bırakması gerektiği yönündeki kökleşmiş beklentiyi sorguluyor. Oysa hükümet, işletmeleri belirli bölgelerde yatırım yapmaya teşvik ediyor, faaliyetlerini düzenliyor ve düşük gelirli alışveriş yapanlara çeşitli gıda yardım programlarıyla destek veriyor.

Gerçeklik ise daha karmaşık. En az bir yüzyıldır New York’un gıda ekonomisi hükümetten bağımsız olarak işlemedi. Aslında, kamu politikaları ve yatırımlar süpermarketlerin nerede açılacağını, hangi işletmelerin kâr elde edebileceğini ve sakinlerin gıdaya nasıl erişeceğini uzun süredir şekillendiriyor.

Avrupa’nın en iyi akademisyenlerinden kanıta dayalı analizlerle haftalık bir e-posta

Sadece bunlar, tüketicilerin genellikle görmediği şekillerde yapıldı.

İşte bu yüzden beş marketin benim görüşüme göre daha geniş bir anlam taşıdığına inanıyorum. Onlar, hükümetin temel bir hizmeti sağlarken çok daha görünür ve sonuçlarından daha sorumlu olduğu farklı bir kamu yatırımı modeli sunuyor. New Yorklular bu katkıyı doğrudan değerlendirme fırsatı bulacaklar.

A man wearing in a turban and pushing a dolly walks by a grocery store in the Queens neighborhood of Jackson Heights, which has a large South Asian community.

Eğer bu marketler başarılı olursa, sadece insanların market ürünleri için ne kadar ödemeyi beklediğini değil, aynı zamanda şehir hükümetinden ne beklemeleri gerektiğini de değiştirebilirler.

New York’taki bazı göçmen market sahipleri, belediye yönetimi alternatiflerinin kendilerini zarara uğratacağı konusunda uyardı.
Scott Gries/Getty Images

New York Şehri, herkese açık olacak bu marketlerin geliştirilmesi için 70 milyon ABD doları ayırdı.

Marketler özel işletmeciler tarafından yönetilse de, şehir kira ödemeden alan sağlayacak, kamuya ait yerlere öncelik verecek ve temel gıdaların tipik perakende fiyatlarının %30 altında satılmasını sağlayacak.

Bu açıdan bakıldığında, marketler bir “kamu seçeneği” sunuyor – tıpkı devlet okulları ve şehir hastaneleri gibi, özel alternatiflerin yanında var olan, hükümet tarafından sağlanan bir mal veya hizmet.

Belediye marketleri, New Yorklulara özel perakendecilerin yanında benzer bir seçenek sunacak. Ancak bir kamu seçeneği olarak, alışveriş yapanların özel mağazaları karşılaştırabileceği, gıda fiyatları ve hizmet kalitesi için bir standart belirleyeceği görünür bir alternatif yaratacaklar. Aynı zamanda, kamu yatırımının temel bir malı nasıl daha uygun fiyatlı hale getirebileceğini de gösterecekler.

Mamdani, Mayıs ayındaki duyurusunda Bronx’taki önerilen marketi ve çevresindeki gelişmeyi “hükümetin iyi bir güç olabileceğine dair inancımızın somut kanıtı” olarak tanımladı.

Mevcut işletmelerin muhalefetine rağmen, hükümet destekli gıda perakendeciliği New York Şehri’nde uzun bir geçmişe sahip.

1934’te Belediye Başkanı Fiorello La Guardia’nın yönetimi, düşük gelirli ailelere indirimli süt satmaya başladı, ancak bu girişim market sahiplerinden haksız rekabet şikayetleri aldı. Bağımsız tüccarlar, 1990’larda şehrin Doğu Harlem’de yeni bir Pathmark süpermarketini sübvanse etme çabalarına da benzer şekilde itiraz ederek, yerel marketleri iflasa sürükleyeceği konusunda uyardılar.

Daha yakın bir örnek ise şehrin “Sağlığı Desteklemek İçin Gıda Perakendeciliğini Genişletme” programı olan FRESH. 2009’dan bu yana, yetersiz hizmet alan mahallelerde düzinelerce mağaza inşa etmek veya genişletmek için süpermarket geliştiricilerine ve işletmecilerine uzun vadeli vergi indirimleri ve imar teşvikleri sunuyor.

Bu teşvikler gıda perakendeciliği alanının artmasına yardımcı oldu, ancak alışveriş yapanlar arkasındaki kamu desteğini görmüyor.

FRESH, 1990’larda hükümetlerin özel yatırımı teşvik ederek sosyal sorunları çözmeye çalıştığı dönemde popüler olan süpermarket finansmanı yaklaşımlarından sadece biri. Gıda güvensizliği, yerel alışveriş yapanlar için fiyatların ulaşılamaz olmasından değil, mahalle süpermarketlerinin eksikliğinden kaynaklanıyordu.

Yeni mağazaları sübvanse etmek, yoksulluk veya eşitsizlikle yüzleşmeden daha iyi beslenme ve ekonomik gelişme vaat ediyordu ve FRESH de bu yaklaşımı yansıtıyor. Katılımcı süpermarketlerin çürüyen gıdalara yer ayırması gerekiyor, ancak uygun fiyatlar sunmaları zorunlu değil. Araştırmacıların, düşük gelirli mahallelere süpermarket eklemenin tek başına sakinlerin diyetlerini önemli ölçüde iyileştirmediğini bulması da bu yüzden olabilir.

Hükümetin bu gizli rolü sadece marketlerle sınırlı değil. Hükümetin Amerikalılar için yaptığı işlerin çoğu, vergi kredileri, sübvansiyonlar ve özel kurumlar aracılığıyla dolaylı olarak sunuluyor. Kamu katkısı gizli kaldığı için, insanlar genellikle öğrenci kredilerinden sağlık hizmetlerine kadar hükümet politikalarının sağladığı faydaları özel piyasalara atfediyor.

Bu görünmezlik, politika tasarımının bir sonucu ve vatandaşların hükümeti nasıl anladığını etkiliyor. Siyaset bilimci Suzanne Mettler’in “batık devlet” olarak tanımladığı bir olgu bu.

Belediye marketleri geleneksel modelden iki önemli yönden ayrılıyor.

Birincisi, uygun fiyatlılığı özel perakende rekabetinin bir sonucu olarak değil, kamu yatırımının açık bir koşulu olarak belirliyorlar. İkincisi ise hükümetin katkısını görünür kılıyorlar. Örneğin, marketler farklı bir markalama paylaşacak, böylece alışveriş yapanlar uygun fiyatlı gıdanın sorumlusunun kim olduğunu bilecekler.

Eğer marketler güvenilir tasarruflar sağlarsa, alışveriş yapanlar uygun fiyatlı gıdayı tamamen özel piyasalar tarafından belirlenen bir sonuç olarak değil, hükümetin yardımcı olabileceği bir şey olarak görmeye başlayabilirler. Kamu faydaları gizli kaldığında, insanlar hükümetin hayatlarına katkısını daha az takdir etme eğiliminde oluyor. Mahalledeki fiziksel bir mağaza gibi görünür programlar, bu katkıyı fark etmeyi ve değerlendirmeyi kolaylaştırıyor.

Görünürlük aynı zamanda hesap verebilirlik de yaratıyor. Genişlemek için vergi indirimi alan özel bir süpermarketteki bir müşteri, mağazanın fiyatlarını veya gıda kalitesini hükümet politikasıyla ilişkilendirmeye pek meyilli olmayacaktır. Ancak açık markalamaya sahip bir belediye marketinde bu bağlantı kesinlikle anlaşılır olacaktır.

Elbette, eleştirmenlerin endişeleri ciddiye alınmayı hak ediyor. Birçok bağımsız market, dar marjlarla çalışan göçmen girişimciler tarafından işletiliyor. Bodega’ları ve bağımsız süpermarketleri temsil eden gruplar, kamu tarafından sübvanse edilen bir rakibin müşterilerini çekebileceği konusunda uyarıyor. Bazıları işlerini kaybedebilir.

Yine de Doğu Harlem’deki Pathmark, yeni süpermarketlerin ve daha küçük perakendecilerin bir arada var olabileceğini gösteriyor. 2000 ile 2015 arasında, mahalledeki küçük marketlerin ve bodega’ların sayısı 100’den 126’ya, süpermarketlerin sayısı ise 10’dan 18’e yükseldi. Ancak bu rakamlar, Pathmark’ın bireysel işletmeler üzerindeki etkisini kanıtlamıyor.

Belediye marketlerinin yakındaki perakendeciler üzerindeki etkisi hala açık bir soru. Ancak New York Şehri’nin görevi, özel işletmecilerin mükemmel hizmet ve gerçek tasarruflar sunmasını sağlamak ve ticari çıkarlarının kamu misyonunu zayıflatmamasını engellemektir. Ayrıca iyi çalışma koşulları sağlamak ve yakındaki işletmeler üzerindeki etkileri takip etmek de gerekecek.

Sonuç olarak, kamu mülkiyeti başarıyı garanti etmez. Ancak sonuçtan hükümetin sorumlu olduğunu göz ardı etmeyi imkansız kılar.

İlginizi Çekebilir: Anthropic’in Trilyon Dolarlık Halka Arzı Avustralyalılara Açık: Küçük Yatırımcılar İçin Bir Tuzak Var →

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *